سخنان عراقچی راجع به آبهای حوضه فرا سرزمینی

معاون حقوقی و بین‌الملل وزارت امور خارجه گفت: نیل به سیاست همخوان و مدیریت جمعی در حوضه‌های آبریز مشترک یک نکته کلیدی است و کشورها در مورد حوضه‌های آبریز مشترک گزینه‌ای جز همکاری ندارند.

عباس عراقچی امروز در اولین کنفرانس بین‌المللی آب مجازی در محل اتاق بازرگانی ایران با بیان اینکه ماهیت آب به گونه‌ای است که در یک مکان ساکن نیست و به صورت جاری از جایی به جای دیگر تغییر مکان می‌دهد، گفت: این ویژگی در کنار اهمیت مرزهای ملی در چشم‌انداز جغرافیای سیاسی جهان باعث شده تا اختلافات و درگیری‌ها و یا همکاری‌ها و یا مذاکرات بر سر منابع آب و مدیریت آن به عنوان بخش جدایی‌ناپذیر از تعاملات کشورها با یکدیگر و سیاست خارجی آنها باشد و همان چیزی است که امروزه ما از آن به عنوان دیپلماسی آب یاد می‌کنیم.

معاون حقوقی و بین‌الملل وزارت امور خارجه افزود: بنابراین وجود بیش از ۲۶۰ حوضه رودخانه‌ای و فرامرزی در میان ۱۵۰ کشور تأثیر قابل انکاری بر روابط دیپلماتیک این کشورها دارد.

عراقچی تصریح کرد: علیرغم دگرگونی‌های بی‌سابقه در صحنه ژئوپولتیک جهانی هنوز در بیشتر مناطق جهان آب یک عنصر کلیدی در سیاست خارجی کشورها است و در آینده اهمیت آن بیشتر هم خواهد شد.

عراقچی با بیان اینکه در طول تاریخ منازعه یا همکاری دو مشخصه اصلی در تعامل کشورها در موضوع آب بوده است، تصریح کرد: مثال‌های زیادی از منازعات بر سر آب وجود دارد که موضوع آنها از ایجاد محدودیت بر سر آب‌های فرامرزی تا آلودگی آب‌های سطحی و زیرزمینی را شامل می‌شود.

وی گفت: چالش‌های امنیتی، اختلافات ارضی و مرزی مسائل اساسی هستند که با آب و موضوعات مرتبط با آن پیوند دارند.

معاون حقوقی و بین‌الملل وزارت امور خارجه افزود: اما در نقطه مقابل، کشورها در موارد متعددی، که تعداد آنها بیشتر از جنگ و منازعه است، به همکاری و حل و فصل مسالمت‌آمیز منازعات بر سر آب اقدام کردند.

وی بیان داشت: در طول قرن بیستم کنوانسیون‌هایی میان کشورها برای تنظیم رژیم حقوقی حاکم بر رودخانه‌ها و آبراهه‌های بین‌المللی تصویب شده که به مرور زمان به تکمیل و تکامل حقوق بین‌الملل آبراهه‌های بین‌المللی منجر شده است.

عراقچی بیان داشت: به طوری که نیاز به ابزارهای دیپلماتیک جهت اجرای قواعد و مقررات کشور باعث شکل‌گیری دانش و فن دیپلماسی آب در چهارچوب سیاست خارجی کشورها شده است.

وی با بیان اینکه دیپلماسی آب‌های فرامرزی یا آبراهه‌های بین‌المللی همواره حائز اهمیت بوده است، گفت: اما در زمان حاضر که جهان با کاهش تدریجی سرانه آب بر اثر افزایش تقاضا و همچنین تغییرات اقلیمی مواجه است، دیپلماسی آب ابعاد و گستره‌های تازه‌تری پیدا کرده که یکی از آنها دیپلماسی آب مجازی ناشی از تجارت آب مجازی است.

عراقچی با تأکید بر اینکه تجارت آب مجازی دارای پیچیدگی‌های بسیاری است، تصریح کرد: یکی از این پیچیدگی‌ها به مسائل مرتبط با آب‌های فرامرزی مربوط می‌شود که نیل به سیاستی همخوان و مدیریت جمعی در حوضه‌های آبریز مشترک نکته کلیدی در آن است و کشورها در مورد حوضه‌های آبریز مشترک گزینه‌ای جز همکاری ندارند.

وی بیان داشت: پیچیدگی دیگر در تجارت آب مجازی به آسیب‌پذیری کشورها در وابستگی به واردات مواد غذایی از طرف‌های خارجی در مقابل سیاست‌های خودکفایی غذایی بر می‌گردد که بیانگر نوعی مباینت میان تجارت آب مجازی و پارادایم خودکفایی است.

معاون حقوقی و بین‌الملل وزارت امور خارجه گفت: دغدغه نسبت به وضعیتی که به نفوذ هژمونیک کشورهای برخوردار از منابع آبی بیشتر در روند شکل‌گیری تجارت آب مجازی در کشورهایی مواجه با کمبود آب بیانجامد.

عراقچی گفت: بنابراین در شکل‌گیری تجارت آب مجازی لازم است حساسیت‌های سیاسی و اجتماعی مرتبط به دوری از پارادایم ملی خودکفایی را مورد توجه قرار دهد.

معاون حقوقی و بین‌الملل وزارت امور خارجه با بیان اینکه موفقیت در تجارت آب مجازی از یک سو نیازمند اعتماد و اطمینان طرفین به یکدیگر در یک روند تدریجی و از سوی دیگر نیازمند بهره‌مندی طرفین از نهادهای با ثبات و حکمرانی خوب آب است، گفت: این حکمرانی زمانی می‌تواند شکل بگیرد که بهبود مدیریت آب و پیگیری مدیریت جامع منابع آب به اولویت نخست کشورها و سیاست‌گذاری‌های کلان خود تبدیل شود.

وی افزود: این سیاست‌ها اولاً باید سیاست‌های کشاورزی را بر مبنای برخورداری یا عدم برخورداری از منابع آب ترسیم کند و ثانیاً نگاه اقتصادی به آب و ارزش‌گذاری آن را نهادینه کند و ثالثاً بهره‌وری بالا و پویا از آب محدود را در چهارچوب مرزهای ملی حاکم کند.

عراقچی گفت: بهره‌مندی از رویکرد آب مجازی و پیگیری سیاست امنیت غذایی و مقابله با محدودیت‌های آبی و اکولوژیکی تنها با مفروض دانستن ثبات و امنیت سیاسی متصور می‌شود و عدم نیل به توافق منطقه‌ای و جهانی در مورد تجارت آب مجازی ناظر بر حساسیت‌های موجود در این بخش است.

معاون حقوقی و بین‌الملل وزارت امور خارجه بیان داشت: سیاست‌گذاران حوزه آب لازم است ضمن توجه اساسی به این امر غلبه بر معضل فقدان نهادها و زیرساخت‌های لازم، ابزارهای حقوقی و مالی، توانمندسازی مدیران آب کشور از حیث دانش، دسترسی به منابع آب و استفاده بهینه و پایدار از آن را در دستور کار خود قرار دهند.

*

*

Top